หนังใหญ่ เป็นศิลปะการแสดงที่เก่าแก่ชนิดหนึ่ง ของไทย เป็นการแสดงที่ใช้ตัวหนังขนาดใหญ่เป็นตัวละคร
โดยมีผู้เชิดให้เกิดเงาบนจอ และใช้การพากย์ การเจรจา เป็นการดำเนินเรื่อง
หลักฐานที่กล่าวถึงหนังใหญ่ที่เก่าแก่
ที่สุดอยู่ในกฎมณเฑียรบาลสมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ แห่งกรุงศรีอยุธยา
หนังใหญ่ได้รับการยกย่องว่าเป็น มหรสพชั้นสูง ใช้แสดงในงานพระราชพิธีและงานสำคัญของ
แผ่นดิน
เมื่อปี
พ.ศ. ๒๓๑๐ การสูญเสียกรุงศรีอยุธยา ครั้งที่ ๒ ทำให้ศิลปะการแสดง โบราณสถาน
โบราณวัตถุ ถูกทำลายเสียหายไปมาก ซึ่งได้มีการฟื้นฟูขึ้นอีกครั้งหนึ่ง
ในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ ในสมัยกรุงศรีอยุธยาเรียก หนังใหญ่ว่า “หนัง” หลังยุบกรมโขนและกรมมหรสพ หลังสมัยรัชกาลที่ ๗
หนังใหญ่จึงไปอยู่ใต้อุปถัมภ์ของวัด จึงเรียกหนังใหญ่ในสมัยนี้ว่า “หนังราษฎร์”
องค์ประกอบสำคัญในการแสดงหนังใหญ่
ได้แก่
๑.
ตัวหนัง ทำจากแผ่นหนังวัวแห้งขนาดใหญ่ แกะสลัก ฉลุลวดลายสวยงามเป็นตัวละครต่างๆ
ตรึง แผ่นหนังด้วยก้านไม้ เคลื่อนไหวโดยการเชิดผ่านแสง ทาบเงาลงบนจอ
๒.
จอหนัง ขึงจอ ด้วยผ้าขาวในแนวสูงและ กว้าง รอบจอใช้ผ้าสีแดง ทาบริมทั้งสี่ด้าน
เพื่อคนดู จะได้มองเห็นถนัดตา
๓.
ดนตรีประกอบ การแสดง ใช้วงปี่พาทย์ เครื่องใหญ่ บรรเลงเพลง ประกอบการเคลื่อนไหว
และแสดงอารมณ์ต่างๆ ของการแสดง
๔.
ผู้เชิด เป็นชาย มีหน้าที่บังคับตัวหนังให้เคลื่อนไหว ไปอย่างมีชีวิตชีวา เต้น
รำไปตามบทบาทและทำนองเพลง
๕.
ผู้พากย์และเจรจามี ๒ คน อยู่คนละมุมจอ
ผู้พากย์จะต้องเข้าใจเรื่องที่จะแสดงเป็นอย่างดีและจะต้อง เข้าใจดนตรี
เข้าใจเพลงที่ใช้ประกอบการแสดงด้วย
๖.
อุปกรณ์สร้างแสงสว่างในยามค่ำคืน ในสมัย
โบราณใช้การก่อไฟเผากะลามะพร้าวเพื่อให้เกิดแสงนวล จับหน้าจอสวยงาม
๗.
วรรณกรรมที่ใช้แสดง นิยมแสดงเรื่องรามเกียรติ์
การแสดงหนังใหญ่จึงเป็นการผสมผสานศิลปะ
หลายแขนง คือ หัตถศิลป์ วรรณศิลป์ นาฏศิลป์ วาทศิลป์ และคีตศิลป์
มาปรุงแต่งเข้าด้วยกันอย่างผสมกลมกลืน
ปัจจุบันนอกจากกรมศิลปากรและสถาบันบัณฑิตพัฒนศิลป์ ที่ทำหน้าที่ในการอนุรักษ์และสืบสานหนังใหญ่แล้ว
มีหนังใหญ่ในประเทศไทยเหลืออยู่เพียง ๓ คณะเท่านั้น คือ หนังใหญ่วัดขนอน
จังหวัดราชบุรี หนังใหญ่วัดสว่างอารมณ์ จังหวัดสิงห์บุรี และหนังใหญ่วัดบ้านดอน
จังหวัดระยอง
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
บทสัมภาษณ์
ถอดบทสัมภาษณ์
ในคลิปสัมภาษณ์นี้อาจารย์ท่านแรกพูดถึงความเป็นมาของหนังใหญ่ และส่วนประกอบที่มีความสำคัญที่ทำให้เกิดคำว่า "หนังใหญ่ขึ้นมา" โดยส่วนประกอบที่มีความสำคัญมากที่สุดนั้นคือ คนที่เชิดหนังใหญ่เพราะคนที่เชิดนั้นสามารถนำไปประยุกต์ต่อไปเป็นการแสดงที่เรียกว่า "โขน" ต่อไปได้ อาจารย์ทั้ง 2 ท่านที่เหลือนั้นเป็นอาจารย์วอชาภาษาไทย มหาวิทยาลัยรังสิต โดยทั้ง 2 ท่านพูดถึงความเป็นไปได้ที่จะเกิดการประยุกต์ขึ้นในหนังใหญ่ และบทสรุปของความเป็นไปได้ที่จะเกิดการประยุกต์หนังใหญ่นั้นอยู่ที่อาจารย์ท่านแรกคือ หนังใหญ่นั้นอยู่ในรูปแบบของการ "อนุรักน์" คือไม่มีการเปลี่ยนแปลงใดๆทั้งสิ้น แต่ถ้าเกิดว่าจะมีการเปลี่ยนแปลงนั้นการเปลี่ยนแปลงนั้นจะไท่เรียกว่าหนังใหญ่แต่จะเรียกว่าเป็นอย่างอื่นแทนโดยที่ใช้องค์ประกอบของหนังใหญ่
-----------------------------------------------------------------------------------
หนังใหญ่ by Britt Kaiyarit is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
